Việt Nam mang 64 nền kinh tế

Đặt tên cho hiện trạng liên kết vùng hiện tại là "kỳ dị" vì "chỉ nằm cạnh nhau, ko ôm nhau, không làm cho gì", Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam Trần Đình Thiên kể rằng ở Việt Nam, 63 tỉnh thành là 63 nền kinh tế, cộng mang nền kinh tế ở Trung ương, tạo buộc phải 64 nền kinh tế...

"Không với gì chết nhanh hơn bằng cách tự hạ giá mình để lôi kéo đầu tư, để lập thành tích lớn mạnh bằng đông đảo giá, chứ chẳng hề bằng nỗ lực tăng uy tín vững mạnh của mình lên", ông Thiên nhận định tại cuộc hội thảo quốc tế về liên kết vùng ở Việt Nam, ngày 3/4 gần đây.

Ông nói: "Đua nhau làm cho khu công nghiệp, đua nhau khiến cảng biển, đua nhau thu hút FDI, chọn phương pháp gây cạnh tranh cho tỉnh bạn, "ngăn sông, cấm chợ" như cấm chuyển quặng ra khỏi tỉnh ta, buộc phải tiêu thụ "bia tỉnh ta"... Đây là những hiện tượng khá nhiều, gây ra các tổn thất lớn lớn ở cả tầm quốc gia".

Giống như ép duyên

"Muốn thực sự có liên kết vùng, buộc phải cơ chế thế nào để tạo ra tiện dụng chung cho các địa phương?", Trưởng ban Kinh tế Trung ương Vương Đình Huệ đặt câu hỏi tại hội thảo.

Ông dẫn ra ví dụ về cơ chế lập dự toán ngân sách của những địa phương hiện nay, thường giao chỉ tiêu đạt mức nâng cao thu từ 5-8% so sở hữu năm trước. mang cơ chế như vậy, địa phương nào cũng cần chạy đua để hoàn thành dự toán, mạnh ai nấy chạy, và như vậy ko bao giờ có liên kết vùng.

Tán thành nhận định của ông Huệ, Phó chủ tịch Hội đồng Kiến trúc Trần Trọng Hanh kể, "lợi ích thúc đẩy cho những địa phương tự nguyện liên kết, không chỉ là lợi ích kinh tế mà còn phải là lợi ích toàn diện. Còn hiện nay, liên kết vùng cũng giống như câu chuyện ép duyên".

Nhận xét liên kết vùng chưa chuẩn ngay từ khái niệm nên trải qua nhiều năm vẫn không tạo được sự liên kết, ông Hanh cho hay: "Hiện nay mang 71 luật và pháp lệnh 73 nghị định và hàng nghìn những thông tư, quyết định liên quan tới quy hoạch cùng mấy vạn đề án quy hoạch, với giá thành ước tính lên đến hơn 2.800 tỷ đồng thời kỳ 2001 - 2010 và gần 5.000 tỷ đồng thời kỳ 2011 - 2020, nhưng hệ thống quy hoạch hoàn toàn phân lập, mang các đồ án chỉ dùng được 1%".

Và theo ông Hanh, kể là liên kết nhưng "anh nào" cũng tìm phương án để đột phá riêng cho mình, để lấy thành tích tăng trưởng, gây ra hệ lụy là những khoản nợ dành cho đời con cháu và ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

Phó chủ tịch Hội đồng Kiến trúc còn thấy rằng số lượng những vùng, đặc biệt là vùng kinh tế- xã hội và những vùng mang chức năng đặc biệt quá rộng rãi. những tiêu chí phân vùng còn nặng về tăng trưởng kinh tế bắt buộc thiếu tính tổng hợp.

các phương pháp phân vùng còn nặng về định tính, ước muốn và phụ thuộc vào ý chí chủ quan, liên kết vùng lỏng lẻo, thiếu khách quan, cấu trúc riêng ko bền vững xét theo góc độ kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường và phong thổ học.

những vùng động lực có mặt trên thị trường còn tùy tiện về phạm vi, ranh giới, quy mô... đặc trưng, ông Hanh nhấn mạnh tới "hệ thống những vùng kinh tế - xã hội bất cập, nước nhỏ mà phân thành phổ biến vùng, là quốc gia biển mà mang đến hai vùng quay lưng lại biển".

Hai kiểu liên kết

Theo nghiên cứu của TS. Lê Viết Thái (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương), nền kinh tế Việt Nam đang tồn tại hai kiểu liên kết vùng, sở hữu "cách chơi", sở hữu "luật chơi" còn chung chung, chưa rõ ràng, theo lối "tùy tiện" hoặc theo "phong trào, nặng tính hình thức".

Hình thức liên kết thứ 1 là liên kết giữa các chủ thể là những công ty, tổ chức, gia đình và cá nhân.

những chủ thể này nằm trên địa bàn của các tỉnh/vùng khác nhau nhưng mang mối liên kết với nhau, và dạng liên kết này thường diễn ra một cách ngẫu nhiên, với tính khách quan và mang tính thị trường trong công đoạn vận động lớn mạnh của xã hội.

Hình thức liên kết vật dụng hai là liên kết giữa các địa phương trong nội vùng và ngoại vùng. Hình thức liên kết này chủ yếu do nhu cầu của các cơ quan quản lý cấp địa phương với nhau (liên kết theo chiều ngang) và thường có tính hành chính tự nguyện.

Đây là hình thức liên kết mới và đang mang xu hướng ngày càng tăng trưởng ở Việt Nam.

Trong lúc đó, các liên kết với tính lâu dài, chiến lược hơn như vững mạnh mạng lưới khu công nghiệp, mạng lưới giao thông, lôi kéo và quản lý đầu tư kể chung, đặc thù là đầu tư FDI, giải quyết vấn đề ô nhiễm... vẫn chưa được chú trọng.

Thiếu động cơ liên kết giữa những địa phương trong vững mạnh cơ sở hạ tầng chủ yếu do vẫn còn tồn tại tư tưởng "lợi ích cục bộ địa phương" khá mạnh, 1 số địa phương chưa thấy được tầm quan trọng của thuận tiện vùng, chưa thấy được tiện lợi vươn lên là thành viên của vùng, chưa hình thành "tài sản chung" của vùng để những địa phương trong vùng cộng phối hợp khai thác và quản lý. Vẫn còn tình trạng "xin cho và ban phát".

Về cơ chế liên kết dưới hình thức bắt buộc, đã mang quy định về một số nội dung cần liên kết giữa những bộ, ngành và những địa phương. Dù vậy, hiện cơ chế liên kết, phối hợp chưa xác định rõ việc triển khai thực hiện những nội dung liên kết theo quy trình nào, bí quyết thức thực hiện ra sao. ngoại trừ ấy, kỷ luật chấp hành quy định về phối hợp của 1 số cơ quan quản lý Nhà nước ko cao.

Hiện trạng kỳ dị

TS. Dương Đình Giám, Hội công nghệ Kinh tế Việt Nam kể, trong hơn 20 năm vừa qua, theo trào lưu lớn mạnh công nghiệp, bất chấp các điều kiện cụ thể của mình, tất cả mỗi địa phương đều quy hoạch vài khu công nghiệp và một số cụm công nghiệp.

Trong tổng số 76.000 ha đất bị thu hồi để làm cho trên 280 khu công nghiệp trên cả nước, và trên 32.000 ha đất quy hoạch cho khoảng 900 cụm công nghiệp, sở hữu đa dạng không gian đất mà nông dân đang canh tác hiệu quả.

Tuy nhiên, do khả năng lôi kéo đầu tư với hạn, phải diện tích lấp đầy của những khu công nghiệp hiện chỉ vào khoảng 43% (so sở hữu khoảng trống có thể cho thuê) và chỉ đạt 25,4% (so có dung tích đất quy hoạch).

những nhà máy cung cấp sở hữu cùng tính năng xuất hiện ở hai địa phương tiếp giáp nhau, thậm chí được làm cạnh nhau (thuộc hai địa phương khác nhau) nhưng quy mô đều nhỏ, thường xuyên xuất hiện trong những lĩnh vực cung cấp vật liệu thiết kế, luyện kim, chế biến nông sản... khiến nảy sinh sự khan hiếm, khó khăn về nguyên liệu, lao động và quan trọng hơn, là do cộng sở hữu quy mô nhỏ, buộc phải hiệu quả kinh tế ko cao...

TS. Bùi Tất Thắng, Viện Chiến lược tăng trưởng (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), phân tích, vì đa dạng lý do về thể chế, cho đến nay, các liên kết vùng theo chiều dọc (Trung ương và địa phương) vẫn là cái liên kết chủ yếu, thậm chí trong 1 số trường hợp còn lấn át các loại liên kết ngang. Tính vùng trong quan hệ liên kết dọc chưa được tính tới một cách thỏa đáng.

Bằng chứng là việc chạy đua quyết liệt trong việc thiết kế những dự án những cái trên địa bàn những tỉnh mà từ lâu, cả trên những phương tiện thông tin đại chúng lẫn những diễn đàn chính thức, chúng được xem như những "phong trào", các "hội chứng" về nhà máy rượu bia, xi măng, thủy điện, cảng biển, sân bay, khai thác khoáng sản, khu đô thị..., tạo thành rộng rãi "nền kinh tế" trong 1 nền kinh tế quốc gia.

Ông Thắng còn nói đến tình trạng gần đây xuất hiện hiện tượng những tỉnh thành gia tăng hoạt động xúc tiến đầu tư 1 cách riêng rẽ, tuy thể hiện được tinh thần năng động, tích cực; nhưng ở góc độ của những nhà đầu tư thì lại thấy một đối tác thiếu tính tổ chức và thống nhất về đường hướng, chính sách và thông tin. Hậu quả là đôi lúc lợi bất cập hại.